Epidemie i choroby w doniesieniach polskiej prasy rękopiśmiennej z drugiej połowy XVIII w.
2021, 37
Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika w Toruniu, Instytut Historii i Archiwistyki
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Język publikacji
Pliki do pobrania
PDF 324 KB
Liczba wyświetleń:144
Liczba pobrań:64
Cytowania Crossref:0
Wynik Altmetric:0
Abstrakt
The advancement of medical knowledge in Europe and Poland of the Enlightenment did not completely eliminate the recurring epidemics of infectious diseases. The plague, which gave way from Western Europe to reappear on Polish soil several times in the second half of the 18th century. The study is devoted to the problem of presenting epidemics and diseases to the public, or rather to the process of informing the public about them, also about other human diseases, such as typhus or smallpox, but also mental ailments in the so-called written newspapers, edited cyclically for specific recipients. It was a characteristic information medium that existed alongside the titles of the printed press. For this reason, apart from the analysis of the dominant narrative of the handwritten press, reference was also made to reports of its printed counterpart during the great plague epidemic of the early 1770s. The newspaper information concerned mainly the specter of the plague threat from the south-eastern borderlands of the country, mainly the areas of Podolia or Volyn, which, however, triggered preventive measures and quarantine even in Warsaw, but also descriptions of local outbreaks of this deadly disease. The first was also mentioned reports on vaccinations. Epizooties, mainly mass cattle sickness, are discussed separately.
Bibliografia
Alexander J.T., Bubonic plague in early modern Russia. Public health and urban disaster, Oxford–New York 2003.
Charewiczowa Ł., Klęska zaraz w dawnym Lwowie, Lwów 1930.
Chrobot A., Ogłoszenia zamieszczane w prasie warszawskiej (w latach 1729–1773) jako źródło informacji o bogatej ofercie wydawniczej literatury religijnej, „Studia Wschodniosłowiańskie” 2014, t. 14, s. 323–330.
https://doi.org/10.15290/sw.2014.14.25
Czeppe M., Sołtyk Kajetan, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XL, Warszawa–Kraków 2000–2001, s. 386–404.
Danowska E., Zapobieganie i walka z epidemiami na południowo-wschodniej granicy Rzeczypospolitej za czasów króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, „Studia Historyczne” 2017, R. LX, z. 1 (237), s. 25–40.
https://doi.org/10.12797/SH.60.2017.01.02
Delumeau J., Strach w kulturze Zachodu XIV–XVIII w. Oblężony gród, przeł. A. Szymanowski, oprac. J. Gondowicz, Warszawa 2011.
Dygdała J., Wstęp. O gazetach pisanych i nie tylko, [w:] Od Augusta Mocnego do Augusta III. Doniesienia z Warszawy Andrzeja Cichockiego z lat 1732–1734, wyd. J. Dygdała, Warszawa 2016, s. 11–15.
Dżuma, ospa, cholera. W trzechsetną rocznicę wielkiej epidemii w Gdańsku i na ziemiach Rzeczypospolitej w latach 1708–1711, red. E. Kizik, Gdańsk 2012.
Filippini J.-P., Information et stratégie des magistrats de la santé de la Méditerranée face à la Peste au XVIIIe siècle, [w:] Maladies et société (XIIe–XVIIIe siècles). Actes du colloque de Bielefeld novembre 1986, ed. N. Bulst, R. Delort, Bielefeld 1988, s. 207–214.
Giedroyć F., Mór w Polsce w wiekach ubiegłych. Zarys historyczny, Warszawa 1899.
Gliński Z., Żmuda A., Epidemie i pandemie chorób zakaźnych, „Życie Weterynaryjne” 2020, R. 95, nr 9, s. 554–560.
Hombek D., Gazety i czasopisma polskie XVIII wieku jako źródło do badań kultury książki. Przegląd zagadnień, [w:] Ludzie i książki. Studia i szkice bibliologiczno-biograficzne. Księga pamiątkowa dedykowana Hannie Tadeusiewicz, red. E. Andrysiak, Łódź 2011, s. 215–224.
Janik M., Gazetki pisane z roku 1789 ze zbiorów Muzeum Narodowego w Kielcach, „Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach” 1993, nr 17, s. 45–74.
Jaszczuk M., Dżuma w polskim piśmiennictwie w XVIII wieku, „Medycyna Nowożytna” 1994, t. 1, z. 2, s. 31–60.
Karpiński A., W walce z niewidzialnym wrogiem. Epidemie chorób zakaźnych w Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku i ich następstwa demograficzne, społeczno-ekonomiczne i polityczne, Warszawa 2000.
Kracik J., Pokonać czarną śmierć. Staropolskie postawy wobec zarazy, Kraków 2020.
Król-Mazur R., Miasto trzech nacji. Studia z dziejów Kamieńca Podolskiego w XVIII wieku, Kraków 2008.
Kucharski A., Życie prywatne magnaterii polskiej w przekazach gazet rękopiśmiennych z epoki stanisławowskiej (1764–1795). Typologia doniesień prasowych, [w:] Honestas et turpitudo. Magnateria Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku, red. E. Dubas-Urwanowicz et al., Białystok 2019, s. 665–684.
Kuchowicz Z., Leki i gusła dawnej wsi. Stan zdrowotny polskiej wsi pańszczyźnianej w XVII–XVIII w., Warszawa 1954.
Kuchowicz Z., Warunki zdrowotne wsi i miasteczek województw łęczyckiego i sieradzkiego w XVIII wieku, Łódź 1961.
Maliszewski K., Komunikacja społeczna w kulturze staropolskiej. Studia z dziejów kształtowania się form i treści społecznego przekazu w Rzeczypospolitej szlacheckiej, Toruń 2001.
Maliszewski K., Obraz świata i Rzeczypospolitej w polskich gazetach rękopiśmiennych z okresu późnego baroku. Studium z dziejów kształtowania się i rozpowszechniania sarmackich stereotypów wiedzy i informacji o „Theatrum mundi”, Toruń 1990.
M. Arcta słownik staropolski, oprac. A. Krasnowolski, W. Niedźwiedzki, Warszawa 1920.
Naphy W., Spicer A., Czarna śmierć, przeł. A. Dębska, Warszawa 2004.
Pękacka-Falkowska K., Dżuma w Toruniu w trakcie III wojny północnej, Lublin 2019.
https://doi.org/10.18290/2019dzuma
Piotrowski W., Choroby zakaźne w epoce polskiego oświecenia, „Archiwum Historii i Filozofii Medycyny” 1997, nr 62/3, s. 203–210.
Piotrowski W., Polska medycyna oświeceniowa, Jawor 1997.
Popiołek B., Powietrzem tknięty. Zarazy i klęski żywiołowe w świadomości społecznej czasów saskich, [w:] Epidemie w dziejach Europy. Konsekwencje społeczne, gospodarcze i kulturowe, red. K. Polek, Ł.T. Sroka, Kraków 2016, s. 220–228.
Scott S., Duncan Ch., Czarna śmierć. Epidemie w Europie od starożytności do czasów współczesnych, przeł. A. Siennicka, Warszawa 2020.
Serczyk W.A., Gospodarstwo magnackie w województwie podolskim w drugiej połowie XVIII wieku, Wrocław 1965.
Srogosz T., Dżuma ujarzmiona? Walka z czarną śmiercią za Stanisława Augusta, Wrocław 1997.
Srogosz T., Problemy sanitarno-zdrowotne w działalności administracji Rzeczypospolitej w okresie stanisławowskim, Łódź 1993.
Srogosz T., Wojsko koronne w czasie epidemii dżumy w roku 1770, „Lekarz Wojskowy” 1991, nr 9–10, s. 668–674.
Srogosz T., Wykorzystanie zagrożenia dżumowego w przygotowaniach do wojny z Rosją w obronie Konstytucji 3 Maja, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka” 1996, z. 1–3, s. 243–247.
Szczygielski W., Pułaski Józef, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XXIX, Wrocław 1986, s. 382–385.
Sznajderman M., Zaraza. Mitologia dżumy, cholery i AIDS, Warszawa 1994.
Węglorz J., Zdrowie, choroba i lecznictwo w społeczeństwie Rzeczypospolitej XVI–XVIII wieku, Toruń 2015.
Włodarczyk D., Od powietrza, głodu, ognia i wojny, Inowrocław 1998.
Wyrobisz A., Misericordia pestis tempore. Postawy i zachowania w czasie zarazy w Polsce nowożytnej (XVI–XVIII w.), [w:] Charitas. Miłosierdzie i opieka społeczna w ideologii, normach postępowania i praktyce społeczności wyznaniowych w Rzeczypospolitej XVI–XVIII wieku, red. U. Augustyniak, A. Karpiński, Warszawa 1999, s. 209–220.
Zieliński M., Pogranicze dwóch epidemii: dżumy i cholery (XVIII–XIX w.) — próba porównania, [w:] Dawna medycyna i weterynaria militarna, red. M.Z. Felsmann, J. Szarek, M. Felsmann, Chełmno 2009.
Inne artykuły z tego numeru
Spis treści
- history of pharmacyPolish-Lithuanian CommonwealthSociety of Jesusmedical matterhistory of surgeryhistory of medicine
Rola społeczna aptek jezuickich w dawnej Rzeczypospolitej
Andrea Mariani
- corpseobjectificationgalvanisationmedicinedissectionCracow Academy
Zwłoki jako przedmiot
Elżbieta Wichrowska