HOW TO STUDY THE ENLIGHTENMENT: A CULTURAL AND LITERARY PERSPECTIVE
2022, 38
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Język publikacji
Pliki do pobrania
PDF 253 KB
Liczba wyświetleń:146
Liczba pobrań:18
Cytowania Crossref:0
Wynik Altmetric:0
Abstrakt
Polish research on the Enlightenment developed in the first half of the 20th century but gained new momentum in the period after the Second World War. At that time, efforts were made to outline a picture of the phenomenon with a strong ideological character, but also a program of recognising important and hitherto not widely studied areas, above all of the literary cultures, was developed. A systematic exploration of sources was also started, and preparations for scientific editions of literary works were undertaken. These activities meet two permanently up-to-date requirements: an interdisciplinary, comparative, historical and ideological approach, as well as the necessary and constant contact with the source material. The research examined the source, sociological-cultural, structuralist and historical-ideological perspectives but focused on the Enlightenment itself. In this situation, the works should be primarily contextual. Based on the previous and new critical studies, it is necessary to undertake systematic research on the position and role of the Enlightenment in the development of Polish culture – in the context of old Polish culture and Romanticism and the phenomenon of modernity. A good reference to this issue is the already introduced concept of change, which allows to dynamise the image and situate the phenomenon of the Enlightenment in the broader time perspective. The second – related to the previous – problem that requires theoretical reflection and reflection on the source material is the anthropological perspective of viewing literature and culture. Such issues as ways of constructing the speaking “I” in different literary genres, ways of expressing the identity of the “I” and shaping the collective identity may shed new light on the epoch, require research consideration and reference to the main tendencies of the so-called new humanities. Such approaches will make it possible to introduce research on the Enlightenment into the dialogue with the latest tendencies of this humanities, test the usefulness of its proposals for historical works, and check the usefulness of new approaches.
Słowa kluczowe:
Bibliografia
Aleksandrowska, E. Geografia środowiska pisarskiego, w: Problemy literatury polskiej okresu oświecenia, Seria druga, ed. Z. Goliński, Wrocław 1977, s. 217–334.
Baczko, B. Rousseau: samotność i wspólnota, Warszawa 1964.
Bauman, Z. Wieloznaczność nowoczesna. Nowoczesność wieloznaczna, Warszawa 1995.
Bernacki, L. Teatr, dramat i muzyka za Stanisława Augusta, Lwów 1925.
Bibliografia literatury polskiej “Nowy Korbut”, t. 4–6 — cz. 1–2: Oświecenie, Warszawa 1966–1972.
Chachulski, T. (ed.) Antyk oświeconych. Studia i rozprawy o miejscu starożytności w kulturze polskiej XVIII wieku, Warszawa 2012.
Chachulski, T. Opóźnione pokolenie: studia o recepcji „głębokiej” Jana Kochanowskiego w poezji polskiej XVIII wieku, Warszawa 2006.
Chamcówna, M. Uniwersytet Jagielloński w dobie Komisji Edukacji Narodowej, t. 1–2, Wrocław 1957–1959.
Cieński, M. Formacja oświeceniowa w literaturze Polski i Niemiec, Wrocław 1992.
Cieński, M. Literatura polskiego oświecenia wobec tradycji i Europy, Wrocław 2013.
Czerniecki, S. Compendium ferculorum albo zebranie potraw, wydali i opracowali J. Dumanowski i M. Spycha, Warszawa 2009.
Dix-Huitième Siècle: Qu-est-ce les Lumières, 1973, nr 5;
Dmitruk, K. „Oświecenie — archipelagi wspólnot”, in: Problemy kultury literackiej polskiego oświecenia: studia, ed. T. Kostkiewiczowa, Wrocław 1987, s. 13–30.
Dumanowski, J. Świat rzeczy szlachty wielkopolskiej w XVIII wieku, Toruń 2006.
Europejskie źródła myśli estetyczno-literackiej polskiego oświecenia: antologia wypowiedzi pisarzy francuskich, niemieckojęzycznych i angielskich 1674–1810, oprac. T. Kostkiewiczowa i Z. Goliński, Warszawa 1997.
Fabre, J. Od oświecenia do romantyzmu: studia i szkice z literatury polskiej, Warszawa 1995.
Fabre, J. Stanislas-Auguste Poniatowski et l’Europe des Lumières, Paris 1952.
Goliński, Z. Edytorstwo — tekstologia: przekroje, Wrocław 1969.
Górska, M. Polonia — Respublica — Patria: personifikacje Polski w sztuce XVI-XVIII wieku, Wrocław 2005.
Grześkowiak-Krwawicz, A. Dyskurs polityczny Rzeczypospolitej obojga Narodów: pojęcia i idee, Toruń 2018.
Grześkowiak-Krwawicz, A. Gdańsk oświecony. Szkice o kulturze literackiej Gdańska w dobie oświecenia. Die Aufklärung in Danzig. Skizzen über die Danziger Literaturpflage in Zeitalter der Aufklärung, Warszawa 1998.
Grześkowiak-Krwawicz, A. O formę rządu czy o rząd dusz? Publicystyka polityczna Sejmu Czteroletniego, Warszawa 2000.
Grześkowiak-Krwawicz, A. Regina Libertas: wolność w polskiej myśli politycznej, Gdańsk 2006.
Grzeszczuk, S. Hombek, D. Książka polska w ogłoszeniach prasowych XVIII wieku, t. 1, Kraków 1989.
Habermas, J. Splot mitu i oświecenia: Horkheimer i Adorno, w: idem, Filozoficzny dyskurs nowoczesności, przekład M. Łukasiewicz, Kraków 2000, s. 127–153.
Horkheimer, M., Adorno, T. W. Dialektyka oświecenia. Fragmenty filozoficzne, przeł. M. Łukasiewicz, Warszawa 1994.
Janeczek, S. Edukacja historyczna w jezuickich kolegiach Rzeczypospolitej 1656–1771, Gdańsk 1999.
Janeczek, S. Edukacja oświeceniowa a szkoła tradycyjna: z dziejów kultury intelektualnej i filozoficznej, Lublin 2008. z dziejów edukacji elit, Gdańsk 2007.
Janeczek, S. Komisja Edukacji Narodowej. Studia i szkice z dziejów polskiej kultury intelektualnej, Lublin 2018.
Janeczek, S. Oświecenie chrześcijańskie. Z dziejów polskiej kultury filozoficznej, Lublin 1994.
Jobert, A. Komisja Edukacji Narodowej w Polsce (1773–1794). Jej dzieło wychowania obywatelskiego, przeł. M. Chamcówna, Warszawa 1979.
Kaczyński, P. Rodzina w literaturze stanisławowskiej: motywy — konwencje — poglądy, Wrocław 2009.
Klimowicz, M. Początki teatry stanisławowskiego 1765–1773, Warszawa 1965.
Klimowicz, M. Polsko-niemieckie pogranicza literackie w XVIII wieku. Problemy uczestnictwa w dwu kulturach, Wrocław 1998.
Kobieta epok dawnych w literaturze, kulturze i społeczeństwie, pod red. I. Maciejewskiej i K. Stasiewicz, Olsztyn 2008.
Korespondencja Adama Naruszewicza 1762–1769, wyd. J. Platt, Wrocław 1959.
Korespondencja Ignacego Krasickiego 1743–1801, z papierów L. Bernackiego wydali Z. Goliński, M. Klimowicz, R. Wołoszyński, t. 1–2, Wrocław 1958.
Kostkiewiczowa, T. Co to jest oświecenie? Wprowadzenie do dyskusji, “Wiek Oświecenia”, t. 17: Co to jest oświecenie, Warszawa 2001.
Kostkiewiczowa, T. „Krytyka literacka polskiego oświecenia”, in: E. Sarnowska-Temeriusz, T. Kostkiewiczowa, Krytyka literacka w Polsce XVI i XVII wieku oraz w epoce oświecenia, Wrocław 1990.
Kostkiewiczowa, T. (ed.) Motywy religijne w twórczości pisarzy polskiego oświecenia, Lublin 1995.
Kostkiewiczowa, T. (ed.) Przyjemność w kulturze epoki rozumu, Warszawa 2011.
Kostkiewiczowa, T. (ed.) Publiczne, prywatne, intymne w kulturze XVIII wieku, Warszawa, 2004.
Kostkiewiczowa, T. Horyzonty wyobraźni. O języku poezji czasów oświecenia, Warszawa 1984.
Kostkiewiczowa, T. Klasycyzm — dzieje koncepcji i badań w polskiej nauce o literaturze, s. 54–55.
Kostkiewiczowa, T. Klasycyzm, sentymentalizm, rokoko. Szkice o prądach literackich polskiego oświecenia, Warszawa 1975.
Kostkiewiczowa, T. Kniaźnin jako poeta liryczny, Wrocław 1971.
Kostkiewiczowa, T. Mnemozyne i córki. Pamięć w literaturze polskiej drugiej połowy XVIII wieku, Toruń 2019;
Kostkiewiczowa, T. Oświecenie — próg naszej współczesności, Warszawa 1994;
Kostkiewiczowa, T. Polski wiek świateł. Obszary swoistości, Wrocław 2002.
Kostkiewiczowa, T. Problem podmiotowości w liryce Kniaźnina. „Do Piotra Borzęckiego”, in: Czytanie Kniaźnina, ed. B. Mazurkowa & T. Chachulski, Warszawa 2010, s. 131–142.
Kostkiewiczowa, T. Sentymentalizm — sielanka — długie trwanie. O nawiązaniach do sentymentalnych podstaw gatunku w poezji XX wieku, „Rocznik Komparatystyczny” 9, 2018, s. 205–220.
Kostkiewiczowa, T. Wizje miasta w literaturze oświecenia, „Prace Historycznoliterackie”, t. 16: Oświecenie. Studia i szkice, Gdańsk 1993.
Kostkiewiczowa, T., Roćko, A. (eds) Dwory magnackie w XVIII wieku, Warszawa 2005.
Kott, J. O nową syntezę polskiego oświecenia, „Pamiętnik Literacki”, z. 3/4, 1950.
La recherche aujourd’hui, 1998, nr 30.
Lubaś, W. Osobliwości językowe poezji Ignacego Krasickiego, Kraków 1992.
Ludzie oświecenia o języku i stylu, t. 1–3, oprac. Z. Florczak i L. Pszczołowska, Warszawa 1958.
Maciejewski, J. Dylematy wolności. Zmierzch sarmatyzmu i początki oświecenia w Polsce, Warszawa 1994.
Magryś, R. Bohater literacki powieści stanisławowskiej: poszukiwanie współczesnej interpretacji artystycznego fenotypu, Rzeszów 2014.
Matuszewska, P. Gry z adresatem. Studia o poezji i epistolografii wieku oświecenia, Wrocław 1999.
Meller, K. (ed.) Klasycyzm. Estetyka — doktryna literacka — antropologia, Warszawa 2009.
Mikulski, T. Stan badań i potrzeby nauki o literaturze wieku Oświecenia, „Pamiętnik Literacki”, z. 3/4, 1950.
Nalepa, M., Trościński, G., Magryś, R. (eds) Poezja okolicznościowa w polskiej literaturze 1730–1830, t. 1–2, Rzeszów 2014.
Oświeceni o literaturze: wypowiedzi pisarzy polskich 1740–1810, opr. T. Kostkiewiczowa i Z. Goliński, t. 1–3, Warszawa 1993–1995.
Oświecenie dzisiaj. Rozmowy w Castel Gandolfo, przyg. i przedmową opatrzył K. Michalski, Kraków 1999.
Parkitny, M. „Świadomość religijna Ignacego Krasickiego w kręgu fideizmu i oświeceniowego sceptycyzmu”, in: Kuczera-Chachulska, B., Chachulski, T. (eds) Wiek XVIII — między tradycją a oświeceniową współczesnością, s. 234–280.
Parkitny, M. Nowoczesność oświecenia, Poznań 2019.
Pietraszko, S. Doktryna literacka polskiego klasycyzmu, Wrocław 1966.
Płuciennik, J. Nowożytny indywidualizm a literatura: wokół hipotez o kreacyjności Edwarda Younga, Kraków 2006.
Płuciennik, J. Retoryka wzniosłości w dziele literackim, Kraków 2000.
Puchowski, K. Collegium Nobilium Societatis Jezu w Warszawie: z dziejów edukacji historycznej, Gdańsk 1995.
Ratajczakowa, D. Pierwsze trzydziestolecie XIX wieku jako rezultat przemian sztuki w liminalnym obszarze procesu kulturowego. Z doświadczeń i rozmyślań historyka dramatu i teatru, “Wiek Oświecenia”, t. 17: Co to jest oświecenie, Warszawa 2001.
Rejman, Z. Świadomość literacka oświecenia: wybrane problemy, Warszawa 2002.
Roćko, A. (ed.) Słynne kobiety w Rzeczypospolitej XVIII wieku, Warszawa 2017.
Roćko, A. Kontusz i frak: o symbolice stroju w XVIII-wiecznej literaturze polskiej, Warszawa 2015;
Roćko, A. Pamiętniki zesłańców syberyjskich w XVIII wieku, Olsztyn 2001.
Roćko, A. (ed.) Polski Grand Tour w XVIII i początku XIX wieku, Warszawa 2014.
Rutkowska, M. Terminologia dramatu i teatru w polskim oświeceniu, Poznań 2007.
Rutkowska, M. Terminologia literacka w wypowiedziach o powieści w XVIII wieku, Wrocław 1975.
Ryba, J. Motywy podróżnicze w twórczości Jana Potockiego, Wrocław1993.
Ryba, J. Oświeceniowe „tutti frutti”. Maskarady — konwersacja — literatura, Katowice 2009.
Ryba, J. Uwodzicielskie oblicza oświecenia. Szkice obyczajowe, I-II, Katowice 1994, 2002.
Schmidt, J. ed. What is Enlightenment? Eighteenth-Century Answers and Twentieth-Century Questions, Berkley-London 1996
Sinko, Z. Powieść zachodnioeuropejska w kulturze literackiej polskiego oświecenia, Wrocław 1968,
Smoleński, W. Przewrót umysłowy w Polsce wieku XVIII: studia historyczne, Kraków 1891.
Snopek, J. Objawienie i Oświecenie: z dziejów libertynizmu, Wrocław 1986.
Snopek, J. Prowincja oświecona: kultura literacka Ziemi Krakowskiej w dobie oświecenia 1750–1815, Warszawa 1992.
Staropolskie podróżowanie, red. B. Rok, F. Wolański, Kraków-Wrocław, 2016.
Stasiewicz, K. (ed.) Pisarki polskie epok dawnych, Olsztyn 1998.
Szczepaniec, J. Drukarnia Wolna Jana Potockiego w Warszawie 1788–1792, Wrocław 1998.
Teatr Narodowy 1765–1794, oprac. J. Jackl, ed. J. Kotta, Warszawa 1967.
Van der Meer, Jan IJ. Literary activities and attitudes in the Stanislavian age in Poland (1764–1795). A social system, Amsterdam-New York, 2002.
Wawrzonkowski, K. Wyobraźnia i wzniosłość teoriopoznawcze podstawy wybranych brytyjskich koncepcji estetycznych XVIII wieku, Toruń 2010.
Wichrowska, E. Twoja śmierć. Początki dziennika intymnego w Polsce na przełomie XVIII i XIX wieku, Warszawa 2012.
Wiek XVIII — między tradycją a oświeceniową współczesnością: hermeneutyka wartości religijnych, red. B. Kuczera-Chachulska, T. Chachulski, współpraca J. Snopek, Warszawa 2017.
Zając, G. Fabuła powieści polskiego oświecenia, Kraków 2002.
Żbikowski, P. Klasycyzm postanisławowski: zarys doktryny, Warszawa 1999.
Żbikowski, P. W pierwszych latach narodowej niewoli. Schyłek polskiego oświecenia i zwiastuny romantyzmu, Wrocław 2007.
Ziomek, J. Epoki i formacje w dziejach literatury polskiej, „Pamiętnik Literacki”, z. 4, 1986, s. 23–54.