pl
Oryginalny artykuł naukowy
Wiek Oświecenia

KRAJ PRZEMYŚLNY I KRAJ ZAODŁOŻONY. NOŚNOŚĆ POLSKIEGO JĘZYKA SPOŁECZNO-GOSPODARCZEGO CZASÓW PÓŹNEGO OŚWIECENIA: WSTĘP DO POMIARU

2023, 39, Numer 39

Maciej Janowski

Polish Academy of Sciences in Warsaw, Institute of History

DOI

10.31338/0137-6942.wo.39.1

Data publikacji

28.09.2023

Model publikowania

open access

Rodzaj licencji

CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

literaturoznawstwo, językoznawstwo

Język publikacji

polski

Pliki do pobrania

PDF 362 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:93

Liczba pobrań:34

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

I am trying to determine to what extent the level of development of the Polish language during the Enlightenment allowed for the expression of certain complex socio-economic concepts. More precisely, the question is whether the degree of language development limits the possibility of expression on certain topics. Attempting to answer this question, I conducted an experiment of sorts. I wrote a short text in the Polish language of the late Enlightenment, trying to express some of those economic views that were not present in the Polish Enlightenment discourse. If expressing these concepts turned out to be possible, it would mean that their absence is due not to linguistic but to other reasons. Of course, the experiment did not produce conclusive results. However, it allowed me to formulate several assumptions. The most important one is that the lack of technical language can be, to a large extent, compensated by the use of paraphrases. Therefore, more can be expressed in Polish than would seem possible. On the other hand, paraphrasing, i.e., describing phenomena instead of calling them by commonly used terms, hinders scientific discussions. It also contributes to the marginalization in the public debate of those problems for which precise terms are still lacking.

Słowa kluczowe:

history of concepts,history of the Polish language,Enlightenment,social thought,economic thought

Bibliografia

Bartmiński J., Językowe podstawy obrazu świata, wyd. 5, Lublin 2012.

Berzeviczy G., De conditione et indole rusticorum in Hungaria, Leutschoviae [Lewocza] 1806.

Giza W., Narodziny polskiej myśli ekonomicznej w ośrodku wileńskim, „Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie” 2001, nr 585.

Grzegorczykowa R., Język w służbie myśli. Szkice z dziejów polskiego słownictwa, oprac. M. Łaziński, M. Chojnacka-Kuraś, Warszawa 2021.

Grzegorczykowa R., Punkty dyskusyjne w rozumieniu pojęcia językowego obrazu świata – widziane z perspektywy badań porównawczych, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 2009, t. 21.

Jarząbek M., Pojęcie „czystości języka” i „słowa zbyteczne” – przypadek polski XVIII–XX wieku, [w:] Z dziejów pojęć społeczno-politycznych w Polsce. XVIII–XX wiek, red. M. Janowski, Warszawa 2019.

Klimczuk A., Hipoteza Sapira-Whorfa – przegląd argumentów zwolenników i przeciwników, „Kultura, Społeczeństwo, Edukacja” 2013, nr 1.

Korespondencja w materiach obraz kraju i narodu polskiego rozjaśniających. Część pierwsza, Warszawa 1807, w drukarni Gazety Warszawskiej.

Krysiński D., O ekonomii politycznej, b.m. i r. wyd. [1812].

Kuligowski P., Radykałowie polistopadowi i nowoczesna galaktyka pojęć (1832–1888), Kraków 2020.

Lakoff G., Johnson M., Metafory w naszym życiu, przeł. T.P. Krzeszowski, Warszawa 1988.

Lewis C.S., Studies in words, Cambridge 2013 (wyd. 1 1960).

Linde S.B., Słownik języka polskiego, t. 2 cz. 2, [litera] P, Warszawa, u autora, 1811.

Maćkowiak K., Leksemy nazywające członków stanu chłopskiego w polskiej publicystyce oświeceniowej, „Język Polski” 2020, r. 100, z. 2.

Materiały do dziejów Sejmu Czteroletniego, t. 1, oprac. J. Woliński, J. Michalski, E. Rostworowski, Wrocław 1955.

Miskolczy A., Hungarus Consciousness’ in the Age of Early Nationalism, [w:] Latin at the Crossroads of Identity. The Evolution of Linguistic Nationalism in the Kingdom of Hungary, ed. G. Almási, L. Šubarić, Leiden–Boston 2015.

Nax J.F., Wybór pism, oprac. W. Sierpiński, Warszawa 1956.

Niemcewicz J.U., Synonimy Polskie, „Pamiętnik Warszawski” 1809, nr 1.

Norwid C., Milczenie, [w:] tenże, Pisma wszystkie, t. 6, cz. 1, oprac. J.W. Gomulicki, Warszawa 1971.

Parnicki T., Tylko Beatrycze, oprac. R. Koziołek, I. Gielata, Wrocław 2001.

Potocki S.K., Rozprawa pierwsza: o potrzebie ćwiczenia się w ojczystej mowie, [w:] idem, Pochwały mowy i rozprawy, t. 2, Warszawa 1816.

Sapir E., Kultura, język, osobowość. Wybrane eseje, przeł. B. Stanosz, R. Zimand, Warszawa 1978.

Siatkowska E., Rodzina języków zachodniosłowiańskich. Zarys historyczny, Warszawa 1992.

Sommer Ł, Od kiedy polski jest „językiem”? Kilka uwag o języku jako pojęciu historycznym, [w:] Z dziejów pojęć społeczno-politycznych w Polsce. XVIII–XX wiek, red. M. Janowski, Warszawa 2019.

Stroynowski H., Nauka prawa przyrodzonego, politycznego, ekonomii politycznej i prawa narodów, wyd. 4, Warszawa 1805.

Surowiecki W., O upadku przemysłu i miast w Polszcze, [w:] idem, Wybór pism, oprac. J. Grzywicka, A. Łukaszewicz, Warszawa 1957.

Śniadecki J., O języku polskim [1814], [w:] idem, Wybór pism estetyczno-literackich, oprac. P. Bukowiec, Kraków 2003.

Vossler K., Spitzer L., Studia stylistyczne, opr. M.R. Mayenowa, R. Handke, Warszawa 1972.

Whorf B.L, Język, myśl i rzeczywistość, przeł. T. Hołówka, Warszawa 1982.

Wichrowska E., Twoja śmierć. Początki dziennika intymnego w Polsce na przełomie XVIII i XIX wieku, Warszawa 2012.

Wierzbicka A., Język i naród: polski los i rosyjska sud’ba, „Teksty Drugie” 1991, nr 3.

Wierzbicka A., Słowa klucze. Różne języki – różne kultury, przeł. I. Duraj-Nowosielska, wyd. 2, Warszawa 2020.

Wirtemberska z Czartoryskich Maria ks., Malwina, czyli domyślność serca, oprac. K. Wojciechowski (Biblioteka Narodowa, Seria I, nr 23), Kraków 1920 (korzystam z wersji internetowej tego wydania na stronie Wikiźródła, bez podanych numerów stron wydania papierowego).

Znosko J., Nauka ekonomii politycznej podług układu Adama Smitha, Wilno 1811, w drukarni XX Bazylianów.

Podobne publikacje