DUSZA RZĄDU: ZNACZENIE KOMISJI PORZĄDKOWYCH CYWILNO-WOJSKOWYCH DLA OCENY PRZEBUDOWY RZECZYPOSPOLITEJ W EPOCE STANISŁAWOWSKIEJ
2024, 40, Numer 40
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Język publikacji
Pliki do pobrania
PDF 319 KB
Liczba wyświetleń:26
Liczba pobrań:13
Cytowania Crossref:0
Wynik Altmetric:0
Abstrakt
Created at the beginning of 1790, on the basis of bills passed separately for Lithuania and Poland towards the end of 1789, Civil-Military Commissions of Order constitute one of the most momentous state-building achievements of the Four-Year Diet. Elected by the dietines, they reconciled the traditions of nobiliary self-government with the tasks of the new kind of territorial administration. We take as our point of departure Michał Bobrzyński’s thesis according to which the debilitation of the royal power transformed the Polish-Lithuanian Commonwealth into a “dead body”. In this line of thought, the recovery had to take the form of a top-down occidentalisation imposed by a narrow elite. Against this polemical background, we attempt to showcase the crucial significance that the establishment of the Civil-Military Commissions of Order has for the historiographical assessment of Stanislaus Agustus’ reforms and of the catastrophe of the partitions. We suggest that by moving the Civil-Military Commissions of Order into the centre of researchers’ attention, we might escape the sharp opposition between the Sarmatian tradition and Enlightenment novelties.
Słowa kluczowe:
Bibliografia
AGAD APP 104
Askenazy S., Przedmowa, [w:] M. Loret, Kościół katolicki a Katarzyna II, Kraków-Warszawa 1910.
Biliński P., Spór Władysława Konopczyńskiego z Szymonem Askenazym, [w:] Władysław Konopczyński jako badacz dziejów XVIII wieku, red. Z. Zielińska i W. Kriegseisen, Warszawa 2014.
Bobrzyński M., Dzieje Polski w zarysie, Warszawa 1879.
Bobrzyński M., Dzieje Polski w zarysie: Drugie znacznie zwiększone wydanie, t. 2, Warszawa 1881.
Butterwick R., Polska rewolucja a Kościół katolicki: 1788–1792, przeł. M. Ugniewski, Kraków 2012.
Butterwick-Pawlikowski R., Światło i płomień: Odrodzenie i zniszczenie Rzeczypospolitej (1733–1795), przeł. M. Ronikier, Kraków 2022.
Choińska-Mika J., Między społeczeństwem szlacheckim a władzą, Warszawa 2002.
Deak J., Forging a Multinational State: State Making in Imperial Austria from the Enlightenment to the First World War, Stanford 2015.
Dragomanow M., Sześćset lat wolności w Szwajcarii, Lwów 1892.
Dukwicz D., Na drodze do pierwszego rozbioru: Rosja i Prusy wobec Rzeczypospolitej w latach 1768–1771, Warszawa 2022.
Dutkiewicz J., Szymon Askenazy i jego szkoła, Warszawa 1958.
Gierowski J. A., Sejmik generalny księstwa mazowieckiego na tle ustroju sejmikowego Mazowsza, Wrocław 1948.
Gloger M., Przeciw realizmowi (politycznemu?), [w:] Nowa Panorama Literatury Polskiej, kier. Szleszyński B., https://nplp.pl/artykul/przeciw-realizmowi-politycznemu/ [dostęp: 04.01.2024 r.].
Gordziejew J., Komisje Porządkowe Cywilno-Wojskowe w Wielkim Księstwie Litewskim w okresie Sejmu Czteroletniego (1789–1792), Kraków 2010.
Grześkowiak-Krwawicz A., Dyskurs polityczny Rzeczypospolitej Obojga Narodów: pojęcia i idee, Toruń 2018.
Jakimowicz K., Komisja Porządkowa Cywilno-Wojskowa Ziemi Lubelskiej i Powiatu Urzędowskiego jako instytucja administracyjno-samorządowa, „Wschodni Rocznik Humanistyczny” 2019, t. XVI, nr 3.
Jędrzejewski P., Akta Komisji Porządkowych Cywilno-Wojskowych (1790–1794), „Krakowski Rocznik Archiwalny” 2013, t. 19.
Jędrzejewski P., Komisarze Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej dla powiatów krakowskiego i proszowickiego (1790–1792), [w:] Jednostka i Zbiorowość – relacje na przestrzeni dziejów materiały ze studencko-doktoranckiej konferencji naukowej, red. A. Orzełek, K. Jakimowicz, A. Sykała, Lublin 2015.
Jędrzejewski P., Komisje Porządkowe Cywilno-Wojskowe województwa krakowskiego w dobie Sejmu Wielkiego (1790–1792), praca doktorska obroniona na Uniwersytecie Jagiellońskim, Kraków 2016.
Jędrzejewski P., Krakowska Komisja Porządkowa w dobie powstania kościuszkowskiego, „Krakowski Rocznik Archiwalny” 2015, t. 21.
Jusupović M., Funkcjonowanie kowieńskich sejmików gospodarskich po reformach Sejmu Niemego, „Kwartalnik Historyczny” 2020, r. CXXVII, nr 4.
Kalinka W., O książce prof. M. Bobrzyńskiego Dzieje Polski w zarysie, Kraków 1879.
Kalinka W., Sejm czteroletni, 3 tomy, Kraków-Lwów 1880–1888.
Kądziela Ł., Reformy administracji lokalnej podczas Sejmu Czteroletniego, [w:] Ł. Kądziela, Od konstytucji do insurekcji: studia nad dziejami Rzeczypospolitej w latach 1791–1794, red. W. Kriegseisen, Warszawa 2011.
Konopczyński W., Geneza i ustanowienie Rady Nieustającej, Kraków 1917.
Konopczyński W., Konfederacja barska, 2 tomy, Warszawa 1936–1938.
Korzon T., Komisje Porządkowe Cywilno-Wojskowe Wojewódzkie i Powiatowe w latach 1790–1792, „Ateneum” 1882, t. 1.
Korzon T., Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta, 1764–94: Badania historyczne ze stanowiska ekonomicznego i administracyjnego, t. 1, Kraków 1882.
Kożuchowski A., Unintended Affinities: Nineteenth-Century German and Polish Historians on the Holy Roman Empire and the Polish-Lithuanian Commonwealth, Pittsburgh 2019.
Linde S.B., Słownik języka polskiego, t. 1, cz. 2, Warszawa 1808.
Machiavelli N., Rozważania nad pierwszym dziesięcioksięgiem historii Rzymu Liwiusza, [w:] N. Machiavelli, Wybór pism, oprac. K. Żaboklicki, Warszawa 1972.
Markiewicz M., Nowe spojrzenie na państwo w czasach nowożytnych, [w:] Władza i polityka w czasach nowożytnych, red. Z. Anusik, Łódź 2011.
Matyszkowicz M., Czas na nowy spór o Stanisława Augusta Poniatowskiego, „Teologia Polityczna Co Tydzień” 2022, nr 303, https://teologiapolityczna.pl/tpct-303 [dostęp: 17.07.2023].
Michalski J., Les diétines polonaises au XVIIIe siècle, „Acta Poloniae Historica” 1965, t. 12.
Michalski J., Sarmatyzm a europeizacja Polski w XVIII w., [w:] J. Michalski, Studia historyczne z XVIII i XIX w., t. 2, red. W. Kriegseisen i Z. Zielińska, Warszawa 2007.
Michalski J., Stanisław August obserwatorem rewolucji francuskiej, [w:] J. Michalski, Studia historyczne z XVIII i XIX w., t. 1, red. W. Kriegseisen i Z. Zielińska, Warszawa 2007.
Michalski J., Stanisław Konarski wobec sarmatyzmu i problemu europeizacji Polski, [w:] J. Michalski, Studia i szkice historyczne z XVIII i XIX wieku, red. Z. Zielińska, Kraków 2020.
Mizia T., Komisje porządkowe cywilno-wojskowe a szkolnictwo parafialne w okresie Sejmu Czteroletniego, „Rozprawy z Dziejów Oświaty” 1963, t. 6.
Müller M. G., Die Teilungen Polens: 1772, 1793, 1795, Monachium 1984.
Parkitny M., Nowoczesność oświecenia. Studia o literaturze i kulturze polskiej drugiej połowy XVIII wieku, Poznań 2018.
Pawiński A., Rządy sejmikowe w Polsce, 1572–1795: na tle stosunków województw kujawskich, Warszawa 1888.
Poniatowski S. A., Mémoires du roi Stanislas-Auguste Poniatowski, t. 1, Sankt Petersburg 1914.
Raeff M., The Well-Ordained Police State and the Development of Modernity in Seventeenth and Eighteenth Century Europe: An Attempt at a Comparative Approach, „American Historical Review” 1975, t. LXXX.
Republicanism: A Shared European Heritage, red. Martin van Gelderen i Quentin Skinner, 2 tomy, Cambridge 2002.
Rostworowski E., Legendy i fakty XVIII w., Warszawa 1963.
Rostworowski E., Religijność i polityka wyznaniowa Stanisława Augusta, [w:] Życie kulturalne i religijność w czasach Stanisława Augusta Poniatowskiego, red. M. M. Drozdowski, Warszawa 1991.
Rudnicki K., Biskup Kajetan Sołtyk 1715–1788, Kraków-Warszawa 1906.
Sadkiewicz J., Od „zbrodniarza” do „męża stanu”. Stanisław Cat wobec Stanisława Augusta, „Teologia Polityczna Co Tydzień” 2022, nr 303, https://teologiapolityczna.pl/tpct-303 [dostęp: 17.07.2023].
Sowa J., Fantomowe ciało króla: peryferyjne zmagania z nowoczesną formą, Kraków 2011.
Stobiecki R., O pewnej współczesnej, brawurowej próbie odczytania dziedzictwa krakowskiej szkoły historycznej, [w:] Krakowska szkoła historyczna a Polskie Towarzystwo Historyczne: studia historiograficzne, red. P. Biliński i P. Plichta, Warszawa 2017.
Stollberg-Rilinger B., Maria Theresa: The Habsburg Empress in Her Time, przeł. Robert Savage, Princeton 2021.
Śreniowski S., Organizacja sejmiku halickiego, Lwów 1938.
Świderska-Włodarczyk U., Stanisław August Poniatowski – budowanie nowoczesności w zgodzie czy kontrze do tradycji?, „Teologia Polityczna Co Tydzień” 2022, nr 303, https://teologiapolityczna.pl/tpct-303 [dostęp: 17.07.2023].
The Zemstvo in Russia: An Experiment in Local Self-Government, red. T. Emmons i W. Vucinich, Cambridge 1982.
Ugniewski P., Król porwany czyli „Boskiej Opatrzności dowód oczywisty”, Warszawa 2023.
Uniwersał do województw: kijowskiego, wołyńskiego, podolskiego i bracławskiego, tak o komissyach porządkowych, jak o mieniu ostrożności względem powstawać mającego pospólstwa, i znoszenia się obywatelów z komissyami i komendami wojskowemi [dan w Warszawie 23 lutego, oblatowany w księdze grodzkiej krzemienieckiej 9 marca 1789 r.], [w:] Archiw Jugo-zapadnoj Rossii. Czast′ 3, Tom V.
Akty o mnimom krest′ianskom wozstanii w Jugo-zapadnom kraje w 1789 godu, red. W. Antonowicz, Kijów 1902.
Urbankowski B., Filozofia czynu: światopoglad Józefa Piłsudskiego, Warszawa 1988.
Volumina Legum, t. 9, Kraków 1889.
Wielebska Z., Krakowska komisja porządkowa cywilno-wojskowa (1789–1794), „Rocznik Historyczno-Dydaktyczny WSP w Krakowie” 1987, r. 12.
Wierzbicki A., Władysław Konopczyński wobec sporów o reorientację historiografii polskiej w pierwszym dwudziestoleciu XX wieku, [w:] Władysław Konopczyński jako badacz dziejów XVIII wieku, red. Z. Zielińska i W. Kriegseisen, Warszawa 2014.
Zahorski A., Centralne instytucje policyjne w Polsce w dobie rozbiorów, Warszawa 1959.
Zahorski A., Spór o Stanisława Augusta, Warszawa 1988.
Zielińska Z., Kołłątaj i orientacja pruska u progu Sejmu Czteroletniego, Warszawa 1991.
Zielińska Z., Mocarstwa europejskie a rozbiory Polski, [w:] Cywilizacja europejska: eseje i szkice z dziejów cywilizacji i dyplomacji, red. M. Koźmiński, Warszawa 2010.
Zielińska Z., Polemika Szymona Askenazego i Bronisława Dembińskiego (1903–1904), „Kwartalnik Historyczny” 2017, t. CXXIV, nr 1.
Zielińska Z., Polska w okowach „systemu północnego” 1763–1766, Kraków 2012.
Zielińska Z., Przymierze polsko-pruskie Szymona Askenazego - miejsce w historiografii, [w:] Krakowska szkoła historyczna a Polskie Towarzystwo Historyczne: studia historiograficzne, red. P. Biliński i P. Plichta, Warszawa 2017.
Zielińska Z., Stanisław August – walka o polską nowoczesność?, „Teologia Polityczna Co Tydzień” 2022, nr 303, https://teologiapolityczna.pl/tpct-303 [dostęp: 17.07.2023].
Zielińska Z., „Temat zastępczy”. Polemika Szymona Askenazego z Władysławem Konopczyńskim, [w:] Władysław Konopczyński jako badacz dziejów XVIII wieku, red. Z. Zielińska i W. Kriegseisen, Warszawa 2014.
Zwierzykowski M., Samorząd sejmikowy województw poznańskiego i kaliskiego w latach 1696–1732, Poznań 2010.
Żywirska M., Ostatnie lata życia króla Stanisława Augusta, Warszawa 1975.
Inne artykuły z tego numeru
Spis treści / Contents
- Biblethe history of Polandreadership19th century
BIBLIA W CZYTELNICTWIE POLSKIM NA PRZEŁOMIE XVIII I W PIERWSZYCH DEKADACH XIX STULECIA
- BibleReformation in DenmarkPietismEnlightenment in Denmark
ORTODOKSI, PIETYŚCI, RACJONALIŚCI – O RÓŻNYCH WIZJACH BIBLII W DUŃSKO-NORWESKIM OŚWIECENIU
Podobne publikacje
Spis treści / Contents
- Biblethe history of Polandreadership19th century
BIBLIA W CZYTELNICTWIE POLSKIM NA PRZEŁOMIE XVIII I W PIERWSZYCH DEKADACH XIX STULECIA
- BibleReformation in DenmarkPietismEnlightenment in Denmark
ORTODOKSI, PIETYŚCI, RACJONALIŚCI – O RÓŻNYCH WIZJACH BIBLII W DUŃSKO-NORWESKIM OŚWIECENIU