PRZEDMOWY I ROZMOWY. RAMA WYDAWNICZA OSIEMNASTOWIECZNYCH DRAMATÓW W ŚWIETLE OŚWIECENIOWEJ TEORII KONWERSACJI (1774–1794)
2024, 40, Numer 40
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Język publikacji
Pliki do pobrania
PDF 392 KB
Liczba wyświetleń:76
Liczba pobrań:25
Cytowania Crossref:0
Wynik Altmetric:0
Abstrakt
The purpose of this article is to reinterpret the dedications and prefaces of the dramas from the second half of the 18th century through the perspective of selected categories specific to the theory of conversation (especially complaisance and flattery), described by Benedetta Craveri. The specificity of Enlightenment prefatory discourse is clearly visible in two areas: firstly, much space is devoted to sometimes self-ironic analyses of the emotions connecting authors and recipients of dedications unrelated by family ties; secondly, the contrariness of old Polish jesting dedications (dedykacje sowizdrzalskie) gives way to cruel Enlightenment mockery (raillerie), which is based more on insinuation and persiflage. This is particularly evident in the preliminaries combining prose with verse, which in some cases (Wojciech Turski) evoke the Menippean satire. Furthermore, it is noteworthy that the theoretical preface is contaminated with communication strategies typical of the dedicatory letter. The article leads to the conclusion that conversation was an essential element of the semiosphere in the Enlightenment (Juri Lotman) and as such can become a tool for reflecting on many areas of Polish literary culture of the 18th century.
Słowa kluczowe:
Bibliografia
Anonim, „List do Autora. Agricola Autorowi, jako bratu kochanemu, zdrowia i szczęśliwych powodzeń”, [w:] Loreta. Opera w trzech aktach, Warszawa 1779.
Abramowska J., „Dialog”, [w:] Słownik literatury staropolskiej, red. Teresa Michałowska przy udziale Barbary Otwinowskiej, Elżbiety Sarnowskiej-Temeriusz, Warszawa 1998, s. 159–163.
Bajer M., Klasycyzm, przekład, prestiż. Oświeceniowe spolszczenia tragedii Corneille’a i Racine’a (1740–1830) w perspektywie historycznoliterackiej, Warszawa 2020.
Bąkowska P., Formy ekspresji podmiotowości nowoczesnej. Tożsamość indywidualna i zbiorowa w poezji polskiej schyłku XVIII i początku XIX wieku, Toruń 2021.
[Baudouin J.], „Do Jaśnie Oświeconej Księżny Jejmości Czartoryski Generałowy Ziem Podolskich”, [w:] Demokryt. Komedia w piąciu aktach, Warszawa 1775.
Baudouin J., „Do Łaskawego Publicum”, [w:] J. Baudouin, Dziedzic. Komedia w piąciu aktach, przetłumaczona, Warszawa 1777.
[Barss F.], „Jaśnie oświeconemu Książęciu Imci na Klewaniu i Żukowiu Adamowi Czartoryskiemu (…)”, [w:] [Edward Moore], Bewerlej czyli Gracz Angielski. Tragedia w piąciu aktach, Warszawa 1777.
Cabet de Dampmartin A.-H., Rysy planu edukacyi, t. 1, tł. J. Nowicki, Kraków 1800.
Cousson A., „La marche de la nature est toujours la meilleure : L’entretien dans La Nouvelle Héloïse”, [w:] L’Entretien du XVIIIe siècle à nos jours, red. A. Cousson, Paris 2021, s. 221–239.
Craveri B., Złoty wiek konwersacji, tł. J. Ugniewska i K. Żaboklicki, Warszawa 2009.
[Czartoryski A. K.], „Memu Wielce Mci Panu Jmć Panu Ciszewskiemu, Kapitanowi w wojsku”, [w:] [A. K. Czartoryski], Panna na wydaniu. Komedia w dwóch aktach, Warszawa 1774.
[Czartoryski A. K.], „Przedmowa”, [w:] [A. K, Czartoryski], Panna na wydaniu. Komedia w dwóch aktach, Warszawa 1774.
[Czartoryski A. K.], „Wielmożnemu JMci Panu Józefowi Szymanowskiego, Kasztelanicowi Rawskiemu, Szambelanowi J.K.Mci”, [w:] A. K. Czartoryski, Kawa. Komedya w jednym akcie, arszawa 1779.
Delille J., La Conversation, poème en trois chants, Paris 1812.
Denis D., La muse galante: poétique de la conversation dans l’oeuvre de Madeleine de Scudéry, Paris 1997.
Drozdowski J., „Do Przyjaciela Poety”, [w:] J. Drozdowski, Literat z biedy. Komedia w czterech aktach, Warszawa 1786.
Du Bos J.-B., Reflexions critiques sur la poesie et sur la peinture, t. 1, Paris 1746.
Fumaroli M., La diplomatie de l’esprit: de Montaigne à La Fontaine, Paris 1994.
Genette G., Palimpsestes. La Littérature au second degré, Paris 1982.
Górnicki Ł., Dzieła wszystkie. Dworzanin polski, t. 1, red. P. Chmielowski, Warszawa 1886.
Helsztyński S., Polskie przekłady Miltona i Pope’a: cz. 2, „Pamiętnik Literacki” 25 1/4 (1928), s. 474–489.
Jagosz M., Rywale, czyli opera mieszczańska w Krakowie. Historia, kontekst kulturowy, znaczenie, „Kwartalnik Młodych Muzykologów UJ”, nr 52 (1/2022), s. 55–77.
Jędrzejewski T., Blednący atrament. Polskie rokoko literackie lat 1795–1830 na tle europejskim, Warszawa 2022.
Kadulska I., Wielka Dama Oświecenia. Księżna Izabela Czartoryska w blasku teatru, teatralizacji i mediów, „Pamiętnik Literacki” 2021/2, s. 89–109.
Krzywy R., Mistrz persyflażu i interpretatorzy. Nad Odą nie do druku Stanisława Trembeckiego raz jeszcze, „Wiek Oświecenia”, 39 (2023), s. 93–110.
[Kublicki S.], „Komedia za sobą do Powszechności”, [w:] [S. Kublicki], Ubył Bankrut. Komedia oryginalna w trzech aktach, Warszawa 1780.
Kusiak J., Staropolskie struktury i satyry menippejskie. Próba typologii gatunku, „Przestrzenie Teorii”, 10 (2008), s. 243–255.
Lausberg H., Retoryka literacka: podstawy wiedzy o literaturze, tłum. i oprac. A. Gorzkowski, Bydgoszcz 2002.
Łotman J., Uniwersum umysłu. Semiotyczna teoria kultury, tłum. B. Żyłko, Gdańsk 2008.
Maciejewska I., Nie tylko pochwała rodu – o znaczeniu ramy wydawniczej ‘Komedyj i tragedyj’ Franciszki Urszuli Radziwiłłowej w upamiętnieniu pierwszej polskiej dramatopisarki, Napis”, 2020, 26, s. 249–263.
Marmontel J.-F., „Eléments de littérature”, t. 2, [w:] Œuvres complètes, t. 13, Paris 1818.
Mazurkowa B., „Obywatel, literat, przyjaciel. O dedykacjach Franciszka Zabłockiego”, [w:] Dedykacje w książce dawnej i współczesnej, red. R. Ocieczek, A. Sitkowa, Katowice 2006.
Mazurkowa B., „O listach dedykacyjnych Franciszka Bohomolca”, [w:] B. Mazurkowa, Weksle prawdy i nieprawdy. Studia literackie o książce oświeceniowej, Warszawa 2011.
Mazurkowa B., Owidiusz i Wergiliusz. O kilku wątkach w wierszach dedykacyjnych Franciszka Zabłockiego, adresowanych do ludzi pióra, „Prace Polonistyczne”, 2012/LXVII, s. 63–89.
[Meciszewski K.], „Tobie, którego wspaniałości płody…”, [w:] [K. Meciszewski], Rywale czyli Czapstrzyk w Krakowie: opera w dwoch aktach, Kraków 1786.
Molier, „Mizantrop”, [w:] Molier, Dzieła, t. 4, tł. Tadeusz Żeleński (Boy), Lwów 1912.
Ocieczek R., „O przedmowach w polskich książkach barokowych”, [w:] Przedmowa w książce dawnej i współczesnej, red. R. Ocieczek przy współudziale R. Ryby, Katowice 2002, s. 102–116.
Ocieczek R., „O różnych aspektach literackiej ramy wydawniczej w książkach dawnych”, [w:] O literackiej ramie wydawniczej w książkach dawnych, red. R. Ocieczek, Katowice 1990, s. 7–19.
Ocieczek R., Sławorodne wizerunki. O wierszowanych listach dedykacyjnych w XVII wieku, Katowice 1982.
Petlak A., Przyczynek do badań nad ramą wydawniczą utworów dramatycznych Wincentego Ignacego Marewicza, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”, 2016/34/4, s. 147–162.
[Piramowicz G.], „Ogłoszenie Wydawcy”, [w:] [A. K. Czartoryski], Kawa. Komedya w jednym akcie, Warszawa 1779.
Pirecki P., Z problematyki ramy literackiej w komediach plebejskich XVII w. (wybrane zagadnienia), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2002, z. 5, s. 13–26.
Prosimetrum: Crosscultural Perspectives on Narrative in Prose and Verse, red. J. Harris, K. Reichl, Suffolk 1997.
Prabucki K., Wojciech Turski (1756–1824). Reprezentant „oświeconego sarmatyzmu”?, „Litteraria Copernicana”, 2023/45/1, s. 73–89.
Ratajczakowa D., W krysztale i w płomieniu. Studia i szkice o dramacie i teatrze, t. 1, Wrocław 2006.
Rott D., „Daniel Vetter – pisarz świadomy. Analiza metatekstowych wypowiedzi zawartych w Opisaniu wyspy Islandyi” w: Autorów i wydawców dialogi z czytelnikami, red. R. Ocieczek, Katowice 1992.
Rudnicka J., Bibliografia Powieści Polskiej 1660–1800, Wrocław-Warszawa-Kraków 1964.
Ryba J., „Bons mots wobec oświeceniowej konwersacji (i vice versa)”, [w:] Czas i konwersacja: przeszłość i teraźniejszość, red. M. Kita, J. Grzenia, Katowice 2004, s. 111–117.
Schnayder J., „Wstęp”, [w:] Antologia listu antycznego, oprac. J. Schnayder, Wrocław--Kraków1959.
Sinko, Powieść zachodnioeuropejska w kulturze literackiej polskiego oświecenia, Wrocław 1968.
Sinko Z., „Rozmowy”, [w:] Słownik Literatury Polskiego Oświecenia, red. T. Kostkiewiczowa, Wrocław-Warszawa-Kraków 1977, s. 616–623.
Siuciak M., „Rozmowa albo dialog... - wykorzystanie modelu ustnej komunikacji w literaturze XVI i XVII wieku”, [w:] D. Ostaszewska (red.), Gatunki mowy i ich ewolucja. T. 2, Tekst a gatunek, Katowice 2004, s. 414–423.
Siuciak M., „Sztuka konwersacji w tekstach z XVII i XVIII wieku”, [w:] Czas i konwersacja: przeszłość i teraźniejszość, red. M. Z. Kita, J. Grzenia, Katowice 2006, s. 118–130.
Stanisz M., Przedmowy romantyków. Kreacje autorskie, idee programowe, gry z czytelnikiem, Kraków 2007.
Stanisz M., Przeszłość i przyszłość „prefacjologii” literackiej. Przegląd zagadnień, perspektywy badawcze, [w:] Romantyczne przemowy i przedmowy, red. J. Lyszczyna, M. Bąk, Katowice 2010.
Szczot M., List menippejski czy menippea w formie listu?, „Symbolae Philologorum Posnaniensium Grecae et Latinae”, 26/2, 2016, s. 129–42.
[Turski W.], „Przedmowa”, [w:] [Jean Racine], Fedra, tł. Wojciech Turski, Warszawa 1787.
Winiszewska H., Twórczość dedykowana w kontekście XVIII-wiecznego życia muzycznego, „Polski Rocznik Muzykologiczny”, 2019, 17, s. 57–74.
[Wolski M.], „Przedmowa Tłumacza”, [w:] [Pierre de Beaumarchais], Dzień pusty albo Wesele Figara. Komedia w piąciu aktach, Warszawa 1786.
[Zabłocki F.], „Franciszkowi Dionizemu Kniaźninowi. Przyjacielowi swojemu”, [w:] [F. Zabłocki], Balik gospodarski. Opera komiczna we trzech aktach, Warszawa 1780.
Zahrajówna Z., „Wstęp”, [w:] Adam Kazimierz Czartoryski, Komedie, Warszawa 1955.
Inne artykuły z tego numeru
Spis treści / Contents
- Biblethe history of Polandreadership19th century
BIBLIA W CZYTELNICTWIE POLSKIM NA PRZEŁOMIE XVIII I W PIERWSZYCH DEKADACH XIX STULECIA
- BibleReformation in DenmarkPietismEnlightenment in Denmark
ORTODOKSI, PIETYŚCI, RACJONALIŚCI – O RÓŻNYCH WIZJACH BIBLII W DUŃSKO-NORWESKIM OŚWIECENIU
Podobne publikacje
Spis treści / Contents
- Biblethe history of Polandreadership19th century
BIBLIA W CZYTELNICTWIE POLSKIM NA PRZEŁOMIE XVIII I W PIERWSZYCH DEKADACH XIX STULECIA
- BibleReformation in DenmarkPietismEnlightenment in Denmark
ORTODOKSI, PIETYŚCI, RACJONALIŚCI – O RÓŻNYCH WIZJACH BIBLII W DUŃSKO-NORWESKIM OŚWIECENIU