PISARZE POLSKIEGO KONTROŚWIECENIA – PORTRET ZBIOROWY
2023, 39, Numer 39
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Język publikacji
Pliki do pobrania
PDF 300 KB
Liczba wyświetleń:62
Liczba pobrań:15
Cytowania Crossref:0
Wynik Altmetric:0
Abstrakt
The article describes a group of one hundred and twenty Polish authors who were active from about the mid-18th to the mid-19th century and formed part of the Counter-Enlightenment movement. The writers in question came from the gentry but mostly belonged to the clergy, with diocesan priests being the most numerous. The next largest group were the Jesuits, followed by the Piarists and missionaries, and the smallest part was made up of representatives of all the other circles. The authors came from the eastern lands of the former First Polish Republic, i.e., Małopolska and Podlasie. The issues they discussed were influenced by the nature of the vocation pursued by a given order, the unification and standardization of religious education in accordance with the Catholic Enlightenment, and to a lesser extent, by foreign studies (mainly in Rome) and access to libraries. Counter-Enlightenment writers were active in large centers – Warsaw, Vilnius, Krakow, and Lviv, less often in the provinces. As many as eighty-seven of them were authors of more than two original works, and eighteen were translators of foreign works on the subject. Some authors were promoted by representatives of the magnates; others benefited from the support of the clerical hierarchy. Most, however, acted independently.
Słowa kluczowe:
Bibliografia
Armenteros C., Joseph de Maistre (1753–1821): Heir of the Enlightenment, Enemy of Revolutions, and Spiritual Progressivist, [w:] Enlightenment and Catholicism in Europe. A transnational History, ed. J.D. Burson, U.L. Lehner, Notre Dame 2014.
Borejko-Chodźko I., Diecezja mińska około 1830 roku, t. 1: Struktury parafialne, t. 2: Struktury zakonne, oprac. M. Radwan, Lublin 1998.
Borzozecki S., Misje ludowe dominikanów prowincji litewskiej w latach 1751–1826, Lublin 2009.
Burson J., Nicolas-Sylvestre Bergier (1718–1790). An Enlightened Anti-Philosope, [w:] Enlightenment and Catholicism in Europe. A transnational History, ed. J.D. Burson, U.L. Lehner, Notre Dame 2014.
Butterwick-Pawlikowski R., Between Anti-Enlightenment and Enlightened Catholicism: Provincial Preachers in Late Eighteenth-Century Poland-Lithuania, „Studies on Voltaire and the Eighteenth Century” 2008.
Butterwick-Pawlikowski R., Między oświeceniem a katolicyzmem, czyli o katolickim oświeceniu i oświeconym katolicyzmie, „Wiek Oświecenia” 2014, t. 30.
Darowski R. SJ, Zarys filozofii jezuitów w Polsce od XVI do XIX wieku, [w:] Wkład jezuitów do nauki i kultury w Rzeczypospolitej Obojga Narodów i pod zaborami, red. I. Stasiewicz-Jasiukowa, Kraków–Warszawa 2004.
Deszczyńska M., Polskie kontroświecenie, Warszawa 2011.
rodowe i ich znaczenie, red. N. Kasparek, T. Zych, R. Pawłoszek, Olsztyn–Tarnobrzeg 2017, s. 170–188.
Deszczyńska M., Styl, gust, realia. O publicystyce ks. Karola Surowieckiego, [w:] Non cesso gratias agere Deo et hominibus. Prace ofiarowane Ojcu dr. Anzelmowi Januszowi Szteinke OFM z okazji Złotego Jubileuszu Kapłaństwa i ponad 50-lecia pracy historyczno-pisarskiej, red. W.M. Michalczyk OFM, C.M. Paczkowski OFM, Kraków–Warszawa 2013.
Deszczyńska M., Francuskie periodyki prawicowe w lekturze duchowieństwa katolickiego Księstwa Warszawskiego, czyli o „Wyjątkach z dzienników paryskich”, „Czas Przeszły”. Poznańskie Studia Historyczne” 2016, t. 3.
Deszczyńska M., Rozprowadzanie i sprzedaż druków przez księży misjonarzy warszawskich w latach 1809–1812, „Bibliotekarz” 2022, nr 11.
Flaga J., Działalność duszpasterska zakonów w drugiej połowie XVIII w. 1767–1772, Lublin 1986.
Flaga J., Zakony męskie w Polsce w 1777, t. 2, cz. 1: Duszpasterstwo, Lublin 1991.
Flaga J., Formacja i kształcenie duchowieństwa zakonnego w Rzeczypospolitej w XVII i XVIIII w., Lublin 1998.
Gonet K., Biblioteka misjonarzy u św. Krzyża w Warszawie: zarys problematyki, „Nasza Przeszłość” 1996, t. 86.
Kaczorowski W., Sękowski R., Drukarnia połocka w latach 1787–1820. Problemy badawcze i próba odtworzenia produkcji wydawniczej, [w:] Jezuicka ars historica. Prace ofiarowane ks. Profesorowi Ludwikowi Grzebieniowi SI, red. M. Inglot, S. Obirek, Kraków 2001.
Kadulska I., Akademia Połocka. Ośrodek kultury na kresach 1812–1820, Gdańsk 2004.
Kadulska I., Osiągnięcia drukarzy Akademii Połockiej, [w:] Wkład jezuitów do nauki i kultury w Rzeczypospolitej Obojga Narodów i pod zaborami, red. I. Stasiewicz-Jasiukowa, Kraków–Warszawa 2004.
Krauze-Karpińska J., Warszawska Drukarnia Księży Misjonarzy w Księdze Przychodów i Wydatków 1780–1839, [w:] Księga pamiątkowa. Kościół Świętego Krzyża w Warszawie w trzechsetną rocznicę konsekracji. 1696–1996, red. T. Chachulski, Warszawa 1996.
Łętowski L., Katalog biskupów, prałatów i kanoników krakowskich, t. 2: Biskupi Krakowscy, Kraków 1852.
Łobozek M. OH, Przygotowanie do kapłaństwa w zakonach polskich XVIII w., [w:] Kultura intelektualna w zakonach polskich w XVII i XVIII wieku. Materiały z sesji naukowej Katedry Historii Zakonów zorganizowanej 27 października 2005 roku, red. M. Łobozek OH, Kraków 2006.
Łuniewski J., Biblioteki popaulińskie polskiej prowincji w okresie kasaty zakonów, [w:] Wspólnota pamięci. Studia z dziejów kultury ziem wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, red. J. Gwioździk, J. Malicki, Katowice 2006.
Owsiak J., Duchowość kapłana Zgromadzenia Misji, [w:] Księga pamiątkowa. Kościół Świętego Krzyża w Warszawie w trzechsetną rocznicę konsekracji. 1696–1996, red. T. Chachulski, Warszawa 1996.
Pacevičius A., Biblioteki klasztorne na Litwie w końcu XVIII i w pierwszej połowie XIX. Stan, rozwój, losy, [w:] Zakony i klasztory w Europie Środkowo-Wschodniej. X–XX wiek, red. H. Gapski, J. Kłoczowski, Lublin 1999, s. 370-372.
Pacevičius A., Zaginiony świat książek: biblioteki klasztorne na Litwie pod władzą carów, [w:] Wspólnota pamięci. Studia z dziejów kultury ziem wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, red. J. Gwioździk, J. Malicki, Katowice 2006.
Pidłypczak-Majerowicz M., Bazylianie w Koronie i na Litwie. Szkoły i książki w działalności zakonu, Warszawa–Wrocław 1986.
Pidłypczak-Majerowicz M., Katalogi bibliotek zakonnych na Białorusi we współczesnych zbiorach rękopiśmiennych, [w:] Wspólnota pamięci. Studia z dziejów kultury ziem wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, red. J. Gwioździk, J. Malicki, Katowice 2006.
Piech L., Wychować dla Kościoła i Państwa: formacja elity duchowieństwa galicyjskiego w Wiedniu 1775–1918, Kraków 2009.
Puchalski F., Seminarium kieleckie. Rys historyczny i dokumenty, Kielce 1901.
Puchowski K., Collegium Nobilium Societatis Jesu w Warszawie wobec „dobrze oświeconej Europy”, „Wiek Oświecenia” 2001, t. 17.
Radwan M., Zakony męskie na ziemiach zabranych w XIX wieku, Lublin 2004.
Rok B., Mentalność duchowieństwa polskiego w XVIII wieku, [w:] Studia z dziejów kultury i mentalności czasów nowożytnych, red. K. Matwijowski, B. Rok, Wrocław 1993.
Rok B., Europejskie podróże duchowieństwa małopolskiego XVIII wieku, [w:] Kościół katolicki w Małopolsce w średniowieczu i we wczesnym okresie nowożytnym, red. W. Kowalski, J. Muszyńska, Kielce–Gdańsk 2001.
Rok B., Europejskie relacje podróżnicze franciszkanów polskich w XVIII w.: poszukiwanie sacrum, odnajdywanie profanum, „Kościół w Polsce. Dzieje i Kultura” 2010, t. 9.
Rok B., Staropolskie podróże kleru zakonnego – stracony element kształtowania kultury w czasach kasat zakonów, [w:] Życie zakonne w Królestwie Polskim w latach 1832–1864. Polityka caratu, kasaty, represje, red. ks. W. Graczyk, J.M. Marszalska, Kraków 2015.
Rok B., Kalendarze oświecone i nieoświecone w XVIII wieku, [w:] Oświecenie nieoświecone. Człowiek, natura i magia, red. D. Kowalewska, A. Roćko, F. Wolański, Warszawa 2018.
Sitnik A.K. OFM, Piśmiennictwo bernardyńskie w XV–XXI wieku, [w:] Wkład bernardynów w życie religijno-kulturalne narodu polskiego (wybrane aspekty), red. Cz. Gniecki OFM, A.K. Sitnik OFM, Kalwaria Zebrzydowska 2016.
Snopek J., Prowincja oświecona. Kultura literacka Ziemi Krakowskiej w dobie Oświecenia 1750–1815, Kraków 1992.
Szady J., Księgozbiory parafialne w prepozyturze wiślickiej w II połowie XVIII wieku, Lublin 2008.
Świętochowski R. OP, Polonia dominicana apud exstraneos, [w:] Studia nad historią dominikanów w Polsce 1222–1972, t. 2, red. J. Kłoczowski, Warszawa 1975.
Urban W., Stan oświecenia duchowieństwa krakowskiego w wiekach XVI–XVIII, „Przegląd Historyczny” 1983, t. LXXIV, z. 3.
Witecki S., Przekaz kulturowy w parafiach katolickich na obszarze Rzeczypospolitej Obojga Narodów czasów stanisławowskich, Kraków 2018.
Wkład pijarów do nauki i kultury w Polsce XVII–XIX wieku, red. I. Stasiewicz-Jasiukowa, Warszawa 1993.
Wołyniak [J.M. Giżycki], Wspomnienie o trynitarzach na Wołyniu, Podolu i Ukrainie, Kraków 1909.
Wołyniak [J.M. Giżycki], Z przeszłości karmelitów na Litwie i Rusi, cz. 1, przedm. F. Gawroński, Kraków 1918.
Wójtowicz A., Wielkie rody – mecenasi i zgromadzenia księży misjonarzy świętego Wincentego a Paulo na terenach Rzeczypospolitej i Wielkiego Księstwa Litewskiego, [w:] Wielkie rody na ziemiach polsko-litewskich w XVI–XX wieku: postacie i legendy, działalność i pamięć, majątki rodowe i ich znaczenie, red. N. Kasparek, T. Zych, R. Pawłoszek, Olsztyn–Tarnobrzeg 2017.
Inne artykuły z tego numeru
Spis treści
- history of conceptshistory of the Polish languageEnlightenmentsocial thoughteconomic thought
KRAJ PRZEMYŚLNY I KRAJ ZAODŁOŻONY. NOŚNOŚĆ POLSKIEGO JĘZYKA SPOŁECZNO-GOSPODARCZEGO CZASÓW PÓŹNEGO OŚWIECENIA: WSTĘP DO POMIARU
- Ignacy KrasickiAdam NaruszewiczSpór rymotwórskiThursday Dinnersphilosophy of historypolemic
MACIEJ PARKITNY O "SPORZE RYMOTWÓRSKIM", CZYLI O CO CHODZIŁO NARUSZEWICZOWI I KRASICKIEMU ORAZ O TYM, CO RÓŻNIŁO OBU POETÓW
Podobne publikacje
Spis treści
- history of conceptshistory of the Polish languageEnlightenmentsocial thoughteconomic thought
KRAJ PRZEMYŚLNY I KRAJ ZAODŁOŻONY. NOŚNOŚĆ POLSKIEGO JĘZYKA SPOŁECZNO-GOSPODARCZEGO CZASÓW PÓŹNEGO OŚWIECENIA: WSTĘP DO POMIARU
- Ignacy KrasickiAdam NaruszewiczSpór rymotwórskiThursday Dinnersphilosophy of historypolemic
MACIEJ PARKITNY O "SPORZE RYMOTWÓRSKIM", CZYLI O CO CHODZIŁO NARUSZEWICZOWI I KRASICKIEMU ORAZ O TYM, CO RÓŻNIŁO OBU POETÓW